صرفه‌جویی واقعی آب کشاورزی فراتر از فناوری، نیازمند مدیریت و سیاست‌گذاری است.

در نشست نخبگانی با موضوع «آبیاری قطره‌ای زیرسطحی: چالش‌ها، الزامات و فرصت‌های توسعه در ایران» که روز چهارشنبه ۲۹ بهمن در مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی برگزار شد، بیژن نظری، عضو هیأت علمی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، سخنرانی خود را با محوریت «اثربخشی آبیاری قطره‌ای زیرسطحی بر صرفه‌جویی واقعی و بهره‌وری آب» ارائه داد.

وی در این نشست تأکید کرد که نظام بهره‌برداری آب در ایران با توجه به تغییرات اقلیمی و اجتماعی و افزایش برداشت آب کاملاً آسیب‌پذیر است و ادامه روند فعلی، بدون اصلاح رویه‌های مدیریتی و سیاست‌گذاری، آینده‌ای پایدار را برای منابع آب کشور تضمین نخواهد کرد. نظری افزود که تکیه بر فناوری‌های جدید به‌تنهایی نمی‌تواند راهگشا باشد و تصمیم‌گیری‌های انسانی و مدیریت مؤثر، عامل اصلی تحقق تحولات مثبت است.

بیژن نظری به تفاوت میان «صرفه‌جویی ظاهری» و «صرفه‌جویی واقعی» آب اشاره کرد و افزود: «در برخی مطالعات، صرفه‌جویی ظاهری ناشی از یک مداخله خاص تا ۳۸ درصد برآورد شده، اما صرفه‌جویی واقعی متناظر آنها تنها در حدود ۳ تا ۵ درصد بوده است. نادیده گرفتن این تفاوت می‌تواند به تصمیم‌گیری‌های نادرست منجر شود».

وی همچنین به اهمیت انتخاب سامانه‌های آبیاری متناسب با شرایط بومی و منطقه‌ای پرداخت و یادآور شد که هیچ سامانه آبیاری خاصی وجود ندارد که برای تمامی مناطق کشور بهترین گزینه باشد. بر اساس مطالعات اخیر در ۸ شبکه آبیاری خوزستان، در برخی مناطق، آبیاری سطحی کم‌فشار نسبت به آبیاری تحت فشار از اولویت بالاتری برخوردار بود.

بیژن نظری در ادامه نتایج فراتحلیل ۲۴۰ مطالعه جهانی را ارائه کرد و افزود: «آبیاری قطره‌ای همچنان مؤثرترین روش برای کاهش مصرف آب و افزایش عملکرد محصولات است، در حالی که آبیاری قطره‌ای زیرسطحی در رتبه‌های پایین‌تر قرار دارد. همچنین، مدیریت تغذیه گیاه و انتخاب ارقام مناسب، عامل تعیین‌کننده در ارتقای عملکرد محصول است».

در پایان، وی تأکید کرد که موفقیت در مدیریت منابع آب نیازمند اتخاذ نگرش سیستمی، تعریف دقیق شاخص‌های ارزیابی صرفه‌جویی آب و انتخاب سامانه‌های متناسب با شرایط منطقه‌ای است و بدون اصلاح سازوکارهای تنظیم‌گری آب، یک راهکار موفق در سطح مزرعه، لزوماً به موفقیت در سطح حوضه یا کشور منجر نخواهد شد.