قابلیت سامانه‌های آبیاری قطره‌ای زیرسطحی در صرفه‌جویی واقعی آب در مقیاس حوضه آبریز چشمگیر نیست.

در نشست نخبگانی با موضوع «آبیاری قطره‌ای زیرسطحی: چالش‌ها، الزامات و فرصت‌های توسعه در ایران» که روز چهارشنبه ۲۹ بهمن در مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی برگزار شد، دکتر سید مجید میرلطیفی، عضو هیأت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس، به بررسی ابعاد مختلف سامانه‌های آبیاری قطره‌ای زیرسطحی (SDI) پرداخت.

وی با اشاره به پتانسیل بالای این سیستم‌ها به‌عنوان کارآمدترین روش آبیاری موجود، تأکید کرد که تحقق این مهم منوط به رعایت الزامات سه‌گانه «طراحی بهینه، اجرای صحیح و مدیریت اصولی» است. دکتر میرلطیفی با استناد به منابع علمی معتبر جهانی، مزایای این سامانه را شامل امکان مدیریت دقیق نیازهای آبی و غذایی گیاه، دستیابی به راندمان آبیاری بالای ۹۵ درصد، بهره‌برداری مؤثرتر از نزولات جوی، عملکرد بهتر در شرایط کم‌آبیاری، کاهش مصرف انرژی، جلوگیری از مشکلات سله‌بندی سطح خاک و تسهیل استفاده از منابع آب نامتعارف مانند پساب‌ها برشمرد.

با این حال، عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس نسبت به بزرگ‌انگاشتن سهم این سامانه‌ها در صرفه‌جویی واقعی آب در مقیاس حوضه آبریز هشدار داد و گفت: اگرچه آبیاری قطره‌ای زیرسطحی تبخیر سطحی را کاهش می‌دهد، اما پدیده «همرفت موضعی» می‌تواند با افزایش تعرق گیاه، تا حد زیادی این صرفه‌جویی را خنثی کند. از این منظر، صرفه‌جویی آب حاصله از این سامانه‌ها چندان چشمگیر نیست و نادیده گرفتن این واقعیت می‌تواند به تصمیم‌گیری‌های مخرب در مدیریت منابع آب کشاورزی منجر شود.

دکتر میرلطیفی مهم‌ترین چالش این سامانه را «عدم امکان نظارت بصری کشاورز بر عملکرد قطره‌چکان‌ها» دانست و خاطرنشان کرد: این محدودیت یکی از دلایل گسترش کمتر سامانه‌های آبیاری قطره‌ای زیرسطحی نسبت به آبیاری قطره‌ای سطحی در کالیفرنیا، به‌عنوان یکی از پیشروترین مناطق جهان در توسعه آبیاری قطره‌ای، است؛ زیرا ممکن است تا نمایان شدن علائم قابل مشاهده تنش آبی در گیاه، کشاورزان از بروز مشکلات گرفتگی در سامانه بی‌اطلاع بمانند. وی پایش مستمر عملکرد سامانه، بهره­گیری از تجهیزات کنترلی دقیق و مدیریت علمی بهره­برداری از این سامانه را از نیازمندی‌های اصلی این روش برشمرد و بر لزوم سرمایه‌گذاری اولیه و آموزش نیروی انسانی برای اجرای موفق آن در مقیاس وسیع تأکید کرد.