پروژه‌ها و برنامه‌های پژوهشی فعال-بخش صنایع غذایی

"برنامه های پژوهشی فعال"

۱. برنامه پژوهشی "افزایش قابلیت ماندگاری محصولات کشاورزی و بهره‌گیری از پسماندهای حاصل از فرآوری آن‌ها"

معرفی برنامه

رسالت اصلی وزارت جهادکشاورزی، تأمین استقلال و امنیت غذایی کشور است. دستیابی به این رسالت مهم، از طریق توجه به افزایش سطح تولیدات کشاورزی امکان‌پذیر است. تلاش برای تحقق برنامه افزایش تولید در بخش کشاورزی، بدون توجه به ارتقاء فناوری‌های برداشت، پس از برداشت و فرآوری محصولات کشاورزی، منجر به افزایش ضایعات کشاورزی و هدررفت نهاده‌های ارزشمندی نظیر آب، خاک، انرژی و نیروی انسانی و نهایتاً کاهش پایداری امنیت غذایی کشور خواهد شد. محدودیت‌های منابع تولید و شرایط اقلیمی، امکان افزایش قابل‌توجه میزان تولید محصولات کشاورزی را در آینده با چالش جدی مواجه می¬کند. لازمة دستیابی به اهداف تعیین‌شده برای افزایش امنیت غذایی در بخش کشاورزی، افزایش توانایی حفظ و نگهداری محصولات کشاورزی همگام با افزایش میزان تولید آن‌ها است. بنابراین، تمرکز بر برنامه‌های کاهش تلفات و دورریز محصولات کشاورزی و مواد غذایی، در دسترس‌ترین راه برای ارتقاء یا حفظ امنیت غذایی کشور است. بدیهی است، افزایش توانایی حفظ و نگهداری محصولات تولیدشده تنها با برنامه‌ریزی و ترسیم یک نقشه راه دقیق و کاربردی برای اصلاح زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری مراحل پس از برداشت محصولات کشاورزی برآورده خواهد شد. در این راستا، مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی به‌واسطه وظائف حاکمیتی خود، برنامه پژوهشی "افزایش قابلیت ماندگاری محصولات کشاورزی و بهره‌گیری از زائدات حاصل از فرآوری آن‌ها" را در قالب طرح کلان کاهش ضایعات و بهره‌گیری از زائدات در محصولات کشاورزی بر مبنای هفت محور زیر تدوین کرده است:

1. سنجش مقدار ضایعات و تعیین نقاط بحرانی ایجاد آن در چرخه برداشت تا مصرف

2. اصلاح فرایندهای آماده‌سازی مقدماتی محصولات کشاورزی برای نگهداری

3. اصلاح و بهینه سازی روش‌های بسته بندی محصولات کشاورزی

4. بهینه‌سازی شرایط حمل و نقل محصولات کشاورزی

5. بهینه‌سازی شرایط نگهداری و انبارداری فنی محصولات کشاورزی

6. اصلاح روش‌های فرآوری و تبدیل محصولات کشاورزی

7. اصلاح و معرفی روش‌های بازگرداندن زائدات و ضایعات محصولات کشاورزی به چرخه مصرف مستقیم یا غیرمستقیم

پروژه های پژوهشی فعال

1. بررسي و برآورد تلفات و دورريز و شناسايي نقاط تاثير گذار در مراحل پس از برداشت گندم و آرد و نان در استان هاي منتخب

2. سنجش مقدار تلفات و دورريز سيب درختي و شناسايي نقاط بحراني ايجاد آن در طول مراحل پس از برداشت و ارائه راهکارهاي فني و عملي براي کاهش دورريز طي زنجيره ارزش سيب درختي

3. سنجش مقدار تلفات و دورريز سيب‌زميني و شناسايي نقاط بحراني ايجاد آن در طول مراحل برداشت و پس‌از برداشت

4. پيش‌خنک‌کردن محصولات کشاورزي منتخب به‌منظور کاهش ضايعات پس از برداشت و افزايش زمان ماندگاري

5. ارزیابی اتاقک ساخته‌شده از ضایعات کشاورزي براي پیش‌خنک‌کردن سبزي‌هاي منتخب

6. ارزیابی عملکرد خنک‌کننده زغالی تبخیري و بررسی کارایی آن در کاهش دما و حفظ کیفیت محصول در مزارع کوچک

7. اثر پیش‌خنک‌کردن با هواي سرد اجباري و آب سرد (مه‌پاش و غوطه‌وري) بر ماندگاري میوه‌هاي هلو و شلیل

8. ساخت و ارزیابی فنی اتاق‌هاي پیش‌خنک‌کننده با انرژي صفر و تأثیر آن بر ماندگاري محصولات منتخب

9. امکان‌سنجي انتخاب و کاربرد فناوري برداشت و حمل و نقل سيب درختي در باغ‌هاي کوچک‌مقياس

10. بهينه‌سازي اثر پلاسماي سرد بر کاهش بار ميکروبي و بهبود ويژگي‌هاي فيزيکوشيميايي، عملکردي و حسي زيره سبز

11. تعيين مرحله رسيدگي و ميزان ماندگاري برخي از ارقام پرتقال و نارنگي استان‌هاي گلستان و مازندران با ترکيب پردازش تصوير و يادگيري عميق

12. ساخت و ارزيابي فني اتاق‌هاي پيش‌خنک‌کننده با انرژي صفر (ZECC) و تأثير آن بر ماندگاري محصولات منتخب (مشترک داخلی-بخش ماشین آلات کشاورزی)

13. امکان‌سنجي انتخاب و کاربرد فناوري برداشت و حمل و نقل سيب درختي در باغ‌هاي کوچک مقياس

14. بررسي تأثير ميزان محلول‌پاشي کلسيمي ميوه بر انبارماني و ويژگي‌هاي کيفي دو رقم کنار هندي

15. ساخت و ارزيابي خشک‌کن آفتابي چادري براي محصولات باغي

16. بررسي ويژگي‌هاي فيزيکي، شيميايي و حسي آرد و نان‌هاي لواش و تافتون در شهرستان دزفول

17. بررسی ویژگی‌های آرد و نان حاصل از ارقام رایج گندم در مناطق مختلف کشور به منظور تعیین گندم و آرد مناسب برای تولید نان

۲. برنامه "ارتقاء ارزش افزوده از طریق توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی"

معرفی برنامه

برای تقویت و توسعه زنجیره‌های ارزش محصولات کشاورزی، توسعه صنایع تبدیلی و غذایی امری اجتناب ناپذیر است. این توسعه می بایست مطابق با ظرفیت ‌ها و پتانسیل‌های منطقه‌ای و محدودیت در منابع آب و تغییرات اقلیمی و با توجه به نیازها و ملاحظات محیط زیستی، و بر مبنای برنامه الگوی ملی کشت صورت گیرد.

براساس ماده ۳۲ فصل هفت قانون برنامه هفتم توسعه، افزایش ۱۵ درصدی سالانه سهم ارزش افزوده حاصل از فراوری محصولات کشاورزی نسبت به کل ارزش افزوده بخش کشاورزی، تکلیف شده است. بدون شک این مهم با ارتقاء بهره وری در صنایع تبدیلی امکان پذیر خواهد بود. بدیهی است که موثرترین راهکار برای افزایش بهره وری صنایع تبدیلی کشور، "ساماندهی و توسعه آمایشی" صنایع مذکور است، که مطابق با ماده ۶۰ قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور، یکی از وظایف حاکمیتی و رسالت های اصلی این بخش محسوب می شود.

صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی، راهبردی است که ابزارهای مناسب برای افزایش بهره وری و ارتقاء ارزش افزوده در بخش کشاورزی را فراهم می‌آورد و سبب کاهش خام‌فروشی و ضایعات محصولات کشاورزی و افزایش سطح درآمد تولید کنندگان و بهره برداران بخش کشاورزی شده و سهم به سزایی در پایداری ایمنی و امنیت غذایی کشور دارد. در همین رابطه در این موسسه برنامه ۵ ساله ارتقاء ارزش افزوده از طریق توسعه صنایع تبدیلی کشاورزی از سال ۱۴۰۲ تدوین و در سه محور عملیاتی زیر به اجرا در آمده است:

1. ظرفیت سنجی ، اولویت بندی و مکان گزینی بهینه صنایع فراورده های کشاورزی، متناسب با پتانسیل ها ومحدودیتهای مناطق و قطب های مختلف تولید

2. اصلاح ساختار، نوسازی، بازسازی و ارتقاء سطح فناوری در صنایع غذایی

3. ارتقاء ارزش افزوده از طریق تبدیل و فراوری پسماندهای کشاورزی (حاصل از تولید و فراوری)

این برنامه می تواند از طریق تقویت زنجیره های ارزش محصولات مختلف کشاورزی، سبب ارتقاء ارزش افزوده و دستیابی به یکی از مهمترین اهداف قانون برنامه هفتم توسعه، یعنی رشد سالانه ۱۵درصدی ارزش افزوده حاصل از فراوری محصولات کشاورزی نسبت به کل ارزش افزوده بخش کشاورزی و منجر به افزایش پایداری امنیت غذایی کشور گردد.

پروژه های پژوهشی فعال

1. پروژه تحقیقاتی ملی "تحلیل اطلاعات واحدهای فراوری و فناوری های پس از برداشت در برنامه الگوی ملی کشت محصولات کشاورزی"

2. پروژه تحقیقاتی آمايش صنايع تبديلي و غذايي کشاورزي، بر مبناي ظرفيت‌سنجي، اولويت‌بندي و مکان‌يابي در استان های منتخب(خوزستان، کرمان، جنوب کرمان، هرمزگان، آذربايجان غربي و اردبیل) - مشترک داخلی با بخش ماشین های کشاورزی

3. امکان‌سنجي استفاده از آرد کينوا و هيدروکلوئيدها در توليد کيک فنجاني

4. بررسي روش خشک‌کردن گل کامل زعفران با خشک‌کن رفرکتنس ويندو

5. مقايسه خواص حسي و کيفي شيره انگور تصفيه شده با کربنات کلسيم و محصول تصفيه شده از روش مرسوم در شرايط بهره‌برداران شهرستان‌هاي قوچان و گناباد استان خراسان رضوي

6. مقايسه کاربرد خشک‌کن گلخانه‌اي به منظور کاهش رطوبت خرما و دست‌يابي به محصولي با رطوبت و خواص کيفي مناسب با روش مرسوم خشک کردن در شرايط بهره برداران روستاي گودو ميناب

7. بررسي ويژگي‌هاي فيزيکي، شيميايي و حسي آرد و نان‌هاي لواش و تافتون در شهرستان دزفول

8. بررسي راهکارهاي افزايش ماندگاري دونات به منظور تنوع و توسعه بازار داخلي و صادرات